„Przecież sobie ufamy” nie zastępuje umowy

Spisanie umowy pożyczki pomiędzy bliskimi osobami bywa odbierane jako przejaw braku zaufania. W rzeczywistości jest dokładnie odwrotnie – jasno ustalone zasady chronią obie strony.

Nie trzeba przy tym przygotowywać wielostronicowego dokumentu napisanego prawniczym językiem. W prostej umowie wystarczy przede wszystkim określić:

Zgodnie z Kodeksem cywilnym umowa pożyczki o wartości przekraczającej 1000 zł wymaga zachowania formy dokumentowej. W praktyce, szczególnie przy większych kwotach, najbezpieczniejszym rozwiązaniem nadal pozostaje zwykła pisemna umowa podpisana przez obie strony.

Nie dlatego, że zakładamy z góry konflikt. Chodzi o to, żeby kilka miesięcy później nikt nie musiał sobie przypominać, czy terminem zwrotu był koniec czerwca, „wakacje” czy może moment, w którym pożyczkobiorca poprawi swoją sytuację finansową.

Przelew jest lepszy niż gotówka

Jeżeli jest taka możliwość, pieniądze najlepiej przekazać przelewem.

W tytule można wprost wskazać np.:

albo po prostu:

Takie rozwiązanie pozwala później łatwo wykazać, że pieniądze rzeczywiście zostały przekazane, kiedy to nastąpiło i w jakiej wysokości.

Tytuły typu „na remont”, „dla Ciebie”, „pomoc” czy samo serduszko mogą być sympatyczne, ale dowodowo mówią znacznie mniej.

Jeżeli pieniądze są przekazywane w gotówce, dobrze zadbać o krótkie pisemne potwierdzenie ich odbioru.

Najważniejsze: wpisz konkretny termin zwrotu

Jednym z najczęstszych problemów jest brak ustalenia, kiedy pożyczka właściwie ma zostać oddana.

„Jak tylko będę miał”, „za jakiś czas” albo „po wypłacie premii” nie są najlepszymi sposobami określania terminu.

Dużo bezpieczniej wpisać:

Jeżeli zwrot ma następować w ratach, można rozpisać ich wysokość i terminy.

Ma to znaczenie również dlatego, że jeżeli strony w ogóle nie określą terminu zwrotu pożyczki, zastosowanie znajduje art. 723 Kodeksu cywilnego. W takim przypadku dłużnik powinien zwrócić pożyczkę w ciągu sześciu tygodni po jej wypowiedzeniu przez osobę, która jej udzieliła.

Wpisanie konkretnej daty od początku pozwala uniknąć dodatkowych wątpliwości.

Wiadomości mogą pomóc, ale lepiej nie opierać na nich całej sprawy

Często pożyczka nie jest formalizowana, ale strony rozmawiają o niej przez SMS, Messenger czy WhatsApp.

Wiadomości typu:

albo:

mogą później mieć istotne znaczenie dowodowe.

Nie oznacza to jednak, że najlepszym sposobem zabezpieczenia kilkunastu czy kilkudziesięciu tysięcy złotych jest kolekcjonowanie screenów z komunikatora.

Jeżeli ustalenia są już konkretne, znacznie prościej od razu przenieść je do krótkiej umowy.

A co, jeśli pożyczka ma być spłacana w ratach?

Nic nie stoi na przeszkodzie, żeby strony umówiły się na spłatę w ratach.

Warto jednak dokładnie określić:

Przy większej liczbie rat dobrze również ustalić, co stanie się w przypadku zaprzestania spłat. Dzięki temu obie strony od początku wiedzą, jakie są zasady.

Każdą spłatę najlepiej wykonywać przelewem z odpowiednim tytułem, np. „rata pożyczki 3/10”.

Jeżeli pieniądze są oddawane w gotówce, pożyczkobiorca powinien otrzymać potwierdzenie, że określona kwota została przyjęta. To zabezpiecza nie tylko osobę udzielającą pożyczki, ale również tę, która ją spłaca.

Pożyczka między bliskimi może mieć również skutki podatkowe

O tym aspekcie łatwo zapomnieć.

Dlatego przy większych kwotach warto sprawdzić również obowiązki podatkowe – szczególnie że potoczne przekonanie „to przecież pożyczka od rodziny, więc nic nie trzeba robić” nie zawsze będzie prawidłowe.

Co zrobić, gdy termin minął, a pieniędzy nie ma?

Najpierw warto oddzielić relację osobistą od samego zobowiązania.

Jeżeli termin spłaty minął, można oczywiście zacząć od rozmowy. Jeśli pożyczkobiorca rzeczywiście ma przejściowe problemy, strony mogą ustalić nowy harmonogram albo spłatę w ratach.

Dobrze jednak takie nowe ustalenia również zapisać.

Jeżeli kolejne obietnice nie prowadzą do żadnej spłaty, następnym krokiem powinno być formalne wezwanie do zapłaty. Wskazuje się w nim wysokość należności, podstawę żądania oraz dodatkowy termin na zwrot pieniędzy.

Po upływie terminu płatności mogą być również należne odsetki za opóźnienie. Zgodnie z art. 481 Kodeksu cywilnego wierzyciel może żądać ich za czas opóźnienia, nawet jeżeli sam nie poniósł z tego powodu szkody. Wysokość ustawowych odsetek za opóźnienie zmienia się wraz ze zmianami stóp procentowych, dlatego przed wyliczeniem należności należy sprawdzić aktualną stawkę.

Jeżeli wezwanie również nie przynosi rezultatu, pozostaje możliwość dochodzenia zwrotu pożyczki przed sądem.

I właśnie wtedy szczególnie widać różnicę pomiędzy sytuacją, w której wierzyciel ma umowę, przelew i jasno określony termin zwrotu, a sytuacją, w której pozostają wyłącznie sprzeczne relacje dwóch osób.

Najprostsze zabezpieczenia są często najlepsze

Przy prywatnej pożyczce nie zawsze potrzebne są skomplikowane zabezpieczenia czy wielostronicowa umowa.

Często wystarczy kilka prostych zasad:

To zajmuje kilkanaście minut, a może oszczędzić wiele miesięcy późniejszych nieporozumień.

Co ważne, pisemna umowa nie musi psuć relacji z bliską osobą. Można potraktować ją dokładnie tak samo jak potwierdzenie przelewu czy polisę ubezpieczeniową – jako zabezpieczenie na sytuację, której nikt nie planuje.

Jeżeli natomiast problem ze zwrotem już się pojawił, warto najpierw zebrać wszystkie dokumenty, przelewy i wiadomości oraz ustalić, jakie dokładnie były warunki pożyczki. W sprawach dotyczących zwrotu pieniędzy czy innych zobowiązań między osobami fizycznymi pomocna może być również indywidualna analiza sprawy z zakresu prawa cywilnego.